Ga naar inhoud
MAP

Houtzaagmolen de Rat IJlst

Zoals water stroomt van hoog naar laag, zo stroomt lucht van hoge naar lage luchtdruk. De energie van luchtstroming wordt gevangen in de wieken van houtzaagmolen de Rat in IJlst. Via raderwielen, spillen en assen wordt het omgezet in de beweging die nodig is voor het op- en neergaan van zaagramen. Zo worden van dik hout planken gezaagd. Al zo’n 300 jaar lang wordt in de Rat het UNESCO-ambacht van molenaar uitgevoerd. Een bezoek aan deze houtzaagmolen doet de historie herleven. Ruik de geur van vers gezaagd hout en hoor het gestamp van de zaagramen en het gezoef van de wieken. Een pure beleving van windenergie.

uit de Zaanstreek

Grappig detail is dat deze iconische molen ooit in de Zaanstreek stond, samen met nog zo’n 1.000 molens. Veel daarvan droegen net als ‘de Rat’ een naam van een dier. Vanuit het Rijk was het verplicht om een molen onder een naam te registeren en een dierennaam was nu eenmaal makkelijk om af te beelden op een bijbehorende schildering op de molen. Dit zorgde voor herkenbaarheid voor de schippers om bij de juiste molen af te meren. Echter, toen de economie na de Gouden Eeuw verslechterde, kwam Houtzaagmolen de Rat stil te staan. De toenmalige burgemeester, tevens houthandelaar, kocht de molen omdat hij er wel brood in zag. Deel voor deel werd de molen uit elkaar gehaald en als ‘bouwpakket’ verzonden naar IJlst. Om daar aan de Geeuw te verrijzen. In 1829 werd hij in gebruik genomen.

Tekening van Frans Mars, met als tweede molen van links De Rat op zijn oorspronkelijke standplaats.

Bezoek de molen

ijlst houdt van hout

Elfstedenstad IJlst wordt ook wel ‘Houtstad’ genoemd. Jarenlang werden hier namelijk Zweedse en Noorse boomstammen via enorme houtvlotten aangevoerd. Door de legendarische houthandelaren Oppedijk en de Vries werden ze gezaagd. Eerst met windenergie, daarna met stoom en uiteindelijk met stroom. Het hout was nodig voor de bouw van schepen, Friese boerderijen, kerken en schaatsen.

Aan dit laatste product dankt de Koninklijke Fabrieken J. Nooitgedagt & Zn. uit IJlst zijn grote bekendheid. Terwijl schaatsen eigenlijk samen met houten speelgoed bijproducten waren. Houtbewerkingsgereedschap was het hoofdproduct. Dit werd met vakmanschap en liefde door de werknemers van deze grootste werkgever uit IJlst gemaakt. Een reuzebeitel, die ooit voor de fabriek stond, herinnert hieraan. Dit vakkundige kunstwerk is nog te zien op de rotonde van de Zuidwesthoekweg en de Stadslaan in IJlst. Bezoek in IJlst ook Museum Houtstad IJlst, op een ‘hanestap’ van de molen. Hier is de oude stoomzaagmachine van Houthandel Wed. W.J. Oppedijk nog in werking. Op speciale stoomdagen wordt het oorspronkelijke zaagraam weer aangedreven door een stoomlocomobiel.

Bezoek het museum

Molenparadijs in Zuidwest Friesland

Maar liefst 30 molens zijn er te vinden in Waterland van Friesland. Molens die water wegpompen, graan malen of hout zagen. Wie door het landschap fietst of wandelt, zal ze zeker zien staan. Enkele ervan zijn te bezoeken. Bijzonder is de Langweerder Molen tussen het Friese meer de Langweerder Wielen en de polders daarachter. Want het is de enige molen in Nederland met een dubbelfunctie, namelijk die van polder- én roggemolen. Maar het allerleukste is: je kunt er in overnachten. Een ervaring die geen B&B of welk hotel dan ook je kan geven.

Overnachten in een molen

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Ontvang tips, de evenementenkalender en aanbiedingen van VVV Waterland van Friesland.