Tsiis en skries
-
greidelân
Kaas van melk van koeien uit de streek. Ze lopen buiten en grazen op land dat rust krijgt. Dat proef je direct. De smaak is vol en eerlijk, met tijd en aandacht als basis. Neem je een hap en ben je stil, dan hoor je bijna de grutto en de kievit boven het land. Dit is kaas van De Fryske. Gemaakt zoals ze dat vroeger deden. Met de natuur mee, en niet ertegenin.
Weidevogels
Het geluid van weidevogels hoort bij Friesland. Alleen wordt het op steeds meer plekken stiller. Catharinus Wierda wil dat niet laten gebeuren. Hij groeide op in een groot boerengezin in Harich, op de rand van Gaasterland en het merengebied. Met de bossen aan de ene kant en de weide aan de andere kant.
In het voorjaar stapt hij op de fiets. Hij fietst langs plekken waar de grutto nog roept en hoort ook waar het stil is. Dat raakt hem. Acht jaar geleden richtte hij daarom De Fryske op. Een kaasmerk dat laat zien dat zuivel anders kan. Niet met grote woorden maar met keuzes op het land. Hij vertelt: “Als mensen vragen laat ons die percelen met weidevogels eens zien, dan neem ik ze mee. En vraag ze stil te zijn. Want als je stil bent hoor je het verschil. Dan hoor je waar De Fryske aan bijdraagt.”
Haast in het systeem, rust in de kaas
De Fryske heeft haast en toch rijpt de kaas rustig door. Catharinus zegt het scherp: “We haasten niet met de kazen die rustig 24 maanden rijpen. We hebben wél haast met de noodzakelijke verandering van de zuivelwereld.” Hij ziet uitgeputte graslanden, soja-import uit het buitenland en druk op boeren. En hij ziet dat de echte prijs vaak niet op het kassabonnetje staat maar in de natuur. In de bodem, in de vogels, in de koeien en in het boerenleven.
Melk van hier
De melk komt van drie boeren uit Britswert, Easterlittens en Easterein. Deze boeren houden hun land volledig in het gras en ploegen niet. De koeien krijgen voer uit de regio, zonder soja en lopen minimaal 180 dagen per jaar buiten. Twintig procent van het land blijft vrij voor weidevogels. Zo bouwen ze stap voor stap aan een manier van boeren die past bij deze streek.
Land voor weidevogels
Op het stuk land dat vrij blijft voor weidevogels bemesten de boeren minder, houden ze het waterpeil hoger en maaien ze pas rond half juni. Dat geeft vogels de tijd om te broeden.
“Een gruttojong zoekt zelf zijn eten zodra het uit het ei komt. In kort gras vindt hij weinig en heeft hij geen dekking. In langer gras leven grotere insecten en kan hij zich beter verschuilen. Dat is het verschil tussen wel of geen kans hebben.” Catharinus ziet de grutto als graadmeter voor het landschap. Verdwijnt hij dan verliezen we iets wezenlijks. “Daarom mag het land op sommige plekken rommelig zijn. Kruiden en ‘onkruiden’ krijgen ruimte. Niet netjes, maar levend.”
“ Als je stil bent hoor je het verschil. Dan hoor je waar De Fryske aan bijdraagt ”
Koeien in de wei en rust in de stal
De koeien lopen veel buiten. In de stal hebben ze licht, ruimte en een zachte ligplek. Elke koe heeft een eigen voerplek. “Dat geeft rust in de kudde. Minder stress, minder geduw. Ook zwakkere dieren houden het langer vol.” Boeren investeren hierin omdat het past bij hoe zij willen werken. En omdat je het terugziet in de melk. “Het gaat niet alleen om geld, het gaat erom dat de boer kan zijn zoals hij boer wil zijn,” zegt Catharinus.
Proef het land
De Fryske maakt kaas zoals die vroeger proefde. Volle melk met het natuurlijke vet blijft in de kaas en rijpt rustig verder in het pakhuis. Geen kleurstoffen, geen e-nummers en geen snelle trucs. Vooral bij De Âlde Fryske en De Stokâlde Fryske komt er laag voor laag smaak vrij. Deze twee kazen wonnen internationale prijzen. ‘Super,’ volgens Catharinus. Die smaak komt niet zomaar ergens vandaan. Gezond land geeft goede melk, weidegang en rust in de stal zorgen voor balans. En dát proef je terug in de kaas.
Geen conserveringsmiddelen en geen kunstmatige rijping maar gewoon tijd. Terwijl je een plak afsnijdt ruik je het rijpingsproces al. Een nootachtige geur, een tikje zout en dan die volle smaak die blijft hangen. Bewust kiezen hoeft niet ingewikkeld te zijn. Catharinus sluit af met: “Je wilt graag dat mensen het verhaal erachter kennen. Maar het belangrijkste is dat ze zelf een keuze hebben. Iedereen kan eraan meedoen, en dan geniet je ook nog van super lekkere kaas.”
Bij de boodschappen maakt dat ene stukje kaas het verschil voor ons landschap en voor de vogels die daar leven. Je kiest zelf en als je proeft begrijp je wat dat betekent. Dan hoor je bijna weer de grutto en kievit boven het land.
Kuiertocht (4,1 km)
Trek je wandelschoenen aan en ga zelf luisteren. Deze wandelroute start in Wiuwert en loopt via Britswert en buurtschap Swaenwert door de Greidhoeke. In het voorjaar hoor je hier weidevogels bij het plas drasgebied. Onderweg kom je langs Greidelân zuivel waar de melk voor De Fryske vandaan komt. Stap meteen even de boerderijwinkel in voor een stukje kaas.
Ontdek de kuiertocht Wiuwert - Britswert
Samen herstellen we de natuur - en redden we de grutto
-
Waar koop je De Fryske
Klaar om eerlijke kaas te proeven? Je vindt De Fryske bij veel lokale supermarkten en speciaalzaken in de regio. Bestellen kan ook, eenmalig of als kaasabonnement, dat doe je eenvoudig online via defryske.frl. Met de kortingscode defryske20 krijg je eenmalig 20% korting.
-
Boerderijwinkel
Een van de boeren van De Fryske heeft op het erf een boerderijwinkel met eigen zuivel en vlees, Greidelân Zuivel in Britswert. Je koopt er De Fryske kazen vers van het mes, eigen gemaakte zuivel en andere producten uit de streek. Stap gerust binnen om iets te proeven en neem wat mee voor thuis of als cadeau.
-
Tip: graskaas
Vanaf begin juni is De Fryske graskaas weer verkrijgbaar. Deze jonge kaas maken ze van de eerste melk zodra de koeien weer volop buiten lopen. Je proeft het voorjaar in de frisse en romige smaak. Het is een seizoenskaas die alleen in het voorjaar verkrijgbaar is. Kijk vanaf begin juni in de winkel en volg de kanalen van De Fryske om het niet te missen.
Ontdek meer over de Greidhoek
-
Weidevogelgebied Skrins
Skrins is volgens Natuurmonumenten een van de rijkste weidevogelgebieden van Friesland. Vanuit de vogelkijkhut kijk je uit over het open landschap waar in het voorjaar onder andere grutto’s kieviten en tureluurs broeden.
-
Routes in de Greidhoek
De Greidhoek is een prachtige regio om lange fiets- en wandeltochten te maken. De uitgestrekte weilanden en vogelgebieden maken het voor liefhebbers van natuur een perfecte bestemming.
