De tocht die verbindt
-
11stêdetocht
Op pinkstermaandag, vroeg in de ochtend als de zon net opkomt, komen uit alle straten van Bolsward fietsers tevoorschijn. Ze zetten koers richting de start van de Fietselfstedentocht. Sommigen praten om de spanning te breken, anderen zijn stil en zijn in gedachten al op de zeedijk. Elke acht minuten vertrekt een nieuwe groep van honderden deelnemers bij het stadhuis, voor de tocht van 235 kilometer langs de elf Friese steden. De één voor het eerst, de ander voor de twintigste keer. Maar de spanning? Die is voor iedereen gelijk. Want geen alvestêdetocht (NL: elfstedentocht) is ooit hetzelfde.
Groter dan ooit
Terug naar het jaar 1912. Huisarts Beekhuis uit Bolsward zag hoe populair de schaatselfstedentocht was en hij begreep hoe belangrijk bewegen is voor de gezondheid. Daarom bedacht hij de fietsvariant, de lente-editie op twee wielen. Jarenlang stonden er maar zo’n driehonderd deelnemers aan de start.
Nu is dat wel anders. Dit jaar schreven ruim 23.000 mensen zich in voor 15.000 plekken. “We zouden meer kunnen toelaten”, zegt voorzitter van de Fietselfstedentocht Stephan Rekker, “maar het moet veilig blijven. En vooral leuk”. In 2027 bestaat de tocht 115 jaar.
Meer dan een fietstocht
De Fietselfstedentocht is volgens Stephan meer dan een fietstocht. Het is een traditie die generaties verbindt. Ouders vertellen hun verhalen, kinderen willen voelen waar die trots vandaan komt. Elk jaar starten zo’n 3.000 deelnemers voor de eerste keer. Ongeveer tien procent komt uit het buitenland, vooral uit België en Duitsland. De rest is voornamelijk Fries of heeft Friese wortels.
De tocht laat zien wat hier normaal is: niet klagen maar doorgaan, elkaar helpen als het tegenzit, samen uit en samen thuis. Wie met tegenwind over de zeedijk fietst, leert dat karakter vanzelf kennen.
Het hart van de organisatie
Sinds 2008 is Stephan betrokken bij de organisatie en een jaar later werd hij voorzitter. “Als er weinig ongelukken zijn, is mijn dag geslaagd.” Achter de schermen wordt veel geregeld, samen met gemeenten en veiligheidsdiensten. Toch zit het succes volgens hem ergens anders. “Onze vrijwilligers en rayonhoofden vormen het hart van de organisatie. Ongeveer achthonderd vrijwilligers staan langs de route, bij stempelposten, helpen met het verkeer en regelen de verzorging en de EHBO. Dankzij hen blijft de tocht menselijk en overzichtelijk.”
De stempelkaart hoort bij de traditie en geeft de tocht karakter. Hij is nog altijd van papier. Geen chip zoals bij andere tochten. “Zolang we genoeg vrijwilligers hebben, houden we dat zo. Een echte stempel hoort erbij.” Bij de finish zijn de kaarten vaak nat van regen of zweet, juist dat geeft ze waarde. Ook de telling leeft onder deelnemers. Velen zeggen dat ze het één keer doen. Tot ze toch weer aan de start staan. De recordhouder uit Franeker staat op 66 tochten en de groep trouwe rijders groeit elk jaar. Dit jaar starten negen mensen aan hun vijftigste keer, één aan zijn 65ste en één fietst zijn zestigste.
Samen maakt het verschil
Friezen worden weleens stug genoemd. Prima, laat ze dat maar denken. Wie langs de route staat, ziet iets anders. Een paar jaar geleden riep de organisatie tijdens noodweer inwoners op om hun deuren open te zetten voor fietsers. “Dat moment vergeet ik nooit meer. Zoveel mensen gaven daar gehoor aan. Kerken en sporthallen gingen open, net als schuren en fabriekshallen. Inwoners deelden hun maaltijden met mensen die ze die ochtend nog niet kenden.” Juist als het weer tegenzit, zie je wat deze tocht echt betekent. “Dat zijn de momenten die blijven hangen”, zegt Stephan.
“ We rijden in vakanties vaak ver weg terwijl hier zoveel te zien is ”
In alle vormen onderweg
Zelf deed Stephan de tocht in veel vormen. Welke variant het ook is, zegt hij, een Elfstedentocht heeft iets magisch: “Ik ben een beetje een elfstedengek, niet alleen om te organiseren maar ook als deelnemer.” Hij fietste hem meer dan 25 keer, deed meerdere keren de mountainbikevariant, stapte tien keer op de step en volbracht winterversies. Zelfs op een waterfiets deed hij mee en op een sup. Nu traint hij voor een roei-editie. De zwaarste vond hij de Wandelelfstedentocht en de hometrainerversie in de coronaperiode. “Die hometrainerversie was verschrikkelijk, dat vond ik één van de allerzwaarste. Maar stoppen was geen optie, want Omrop Fryslân stond naast me”, zegt hij lachend.
Hij kent bijna elke hoek van de regio en toch blijft Friesland hem verrassen. De mooiste plek kan hij niet kiezen. Of hij nu in de avond onder bruggetjes door waterfietste, in het maanlicht over stil water supte of wandelde langs verrassende plekken: “Ik blijf het verschrikkelijk mooi vinden. Regen of zon maakt weinig uit en elke stad heeft een eigen karakter. We rijden in vakanties vaak ver weg terwijl hier zoveel te zien is. En als je dat met anderen kunt delen wordt het alleen maar mooier.”
Kies je eigen route
Volgens de voorzitter hoeft niemand een topatleet te zijn om mee te doen. Er is altijd een manier die bij je past. Vind je fietsen minder leuk? Dan ga je wandelen of kies je een andere vorm. “Veel mensen denken dat het in één dag moet, maar dat hoeft helemaal niet. Spreid het over vier of vijf dagen en neem de tijd. Ga eens links of rechts waar je normaal rechtdoor gaat. Dan kom je in dorpen en ontdek je vergezichten die je anders mist.”
“Je moet het met elkaar doen, dat zijn de mooie momenten in het leven,” zegt Stephan. “De Fietselfstedentocht leeft in de voorbereiding, in de spanning bij de start en in de ontlading bij de finish. Geniet van die dingen, in welke rol dan ook.” Voor sommigen blijft het bij één keer, voor anderen wordt het een vaste afspraak met zichzelf. Maar wie eenmaal op pinkstermaandag in alle vroegte bij het stadhuis van Bolsward heeft gestaan, weet dat het meer is dan een rondje fietsen. Het is een ervaring die je bijblijft.
Plan jouw elfstedentocht
-
Ervaar de tocht op jouw manier
Wil je dit zelf ervaren op jouw manier? Dat kan. Je kunt meedoen aan de Fietselfstedentocht maar er is meer. Ga op pad met de camper, trek je wandelschoenen aan of fiets de route in je eigen tempo verspreid over meerdere dagen. Laat je inspireren en ontdek wat bij jou past.
-
Bekijk de routekaarten
Klaar om te starten? Op shopfriesland.nl vind je een overzicht van routekaarten langs de Elfsteden. Kies je route, plan je moment en ga op pad. Of je nu één stad bezoekt of ze alle elf aandoet, hier begint jouw tocht.
Ontdek meer over de Elfstedentocht
-
Ga op stedentrip
De Elfstedentocht draait niet alleen om de route, maar ook om de steden zelf! Een bezoek aan de karakteristieke Friese steden mag dan ook niet ontbreken tijdens jouw Elfstedentocht, dat maakt de tocht juist zo speciaal.
-
Reisgids Friese Elfsteden
De gratis Reisgids Friese Elfsteden (108 pagina’s) neemt je mee op ontdekkingstocht langs de elf steden van Friesland. Niet alleen volg je de route van de Elfstedentocht, maar je leert ook de charme van elke stad kennen.
-
Friese souvenirs
Wil jij ook een ‘Moai Fuort’ trui of ander eigentijds ‘oantinken’ oftewel souvenir, uit Waterland van Friesland? Wij als VVV creëerden een eigen souvenirlijn waarmee jij voor de dag kunt komen. Leuk om cadeau te geven of te krijgen.